წესები და სამართლიანობა: ერთად ცხოვრება პატივისცემით და ნდობით
როდესაც ადამიანები ერთად ცხოვრობენ, მათ სჭირდებათ გზები, რომ გადაწყვიტონ, რა არის დაშვებული და რა არა. წესები არის შეთანხმებები, რომლებიც ეხმარება ადამიანებს გაზიარონ სივრცე, რესურსები და პასუხისმგებლობები მუდმივი კონფლიქტის გარეშე. ზოგიერთი წესი დაწერილია, ზოგი კი ნათქვამი და გახსოვთ. ზოგი ლიდერებისგან მოდის, ზოგი კი ტრადიციიდან. წესების მიზანი მხოლოდ კონტროლი არ არის. მიზანი არის სამართლიანობა: ადამიანების დახმარება, რომ იგრძნონ, რომ მათ პატივს სცემენ და რომ პრობლემები შეიძლება მოგვარდეს ძალადობის ან ქაოსის გარეშე.
სამართლიანობა ყოველთვის არ ნიშნავს ყველას ზუსტად ერთნაირად მოპყრობას. ზოგჯერ სამართლიანობა ნიშნავს იმაზე მეტი დახმარების გაწვდას, ვინც ამას საჭიროებს. ბავშვი შეიძლება საჭიროებდეს უფრო მეტ დაცვას, ვიდრე ზრდასრული. ავადმყოფ ადამიანს შეიძლება სჭირდებოდეს უფრო მეტი მოვლა, ვიდრე ჯანმრთელ ადამიანს. სამართლიანობა არის ბალანსზე, არა უბრალო თანასწორობაზე. საზოგადოებები ხშირად ავითარებენ საერთო იდეებს იმის შესახებ, რაც სამართლიანია გამოცდილების, განხილვის და ზოგჯერ კონფლიქტის საშუალებით.
წესები საუკეთესოდ მუშაობს, როდესაც ადამიანები მათ ესმით და მიაჩნიათ, რომ ისინი合理ა. როდესაც წესები შემთხვევითი ან სასტიკი ჩანს, ადამიანები შეიძლება მათ საიდუმლოდ დაარღვევენ. როდესაც წესები დაკავშირებულია საერთო ღირებულებებთან, ადამიანები უფრო მეტად მიჰყვებიან მათ მაშინაც კი, როდესაც არავინ უყურებს. ამიტომ ბევრი საზოგადოება ასწავლის ბავშვებს არა მხოლოდ იმას, რა წესებია, არამედ რატომ არსებობენ ისინი. მაგალითად, წყლის გამოყენების შესახებ წესი შეიძლება არსებობდეს იმისთვის, რომ დაიცვას ყველა მშრალი სეზონის განმავლობაში, არა მხოლოდ პირადი თავისუფლების შეზღუდვისთვის.
როდესაც წესები ირღვევა, საზოგადოებებს სჭირდებათ გზები რეაგირებისთვის. ზოგიერთი რეაგირება სასჯელზეა ორიენტირებული. სხვები კი აღდგენაზე. აღდგენა ნიშნავს იმ ადამიანის დახმარებას, ვინც წესები დაარღვია, რომ გაიგოს, რა ზიანი მიაყენა და მისცეს შანსი, რომ ყველაფერი სწორად გააკეთოს. ეს შეიძლება მოიცავდეს ბოდიშებს, დაბრუნებას ან შეცვლას იმისა, რაც წაიღეს, ან იმ ადამიანის დახმარებას, ვინც დაზარალდა. აღდგენის საფუძველზე მიდგომები ხშირად უფრო ეფექტურად ეხმარება ნდობის აღდგენას, ვიდრე მხოლოდ სასჯელი.
ლიდერები ხშირად თამაშობენ როლს წესების შექმნაში და აღსრულებაში, მაგრამ ლიდერობა მრავალი ფორმის შეიძლება მიიღოს. ზოგი ლიდერი არჩეულია. ზოგი ასაკით ან გამოცდილებით არის არჩეული. ზოგი მაგალითით ხელმძღვანელობს, არა კი ავტორიტეტით. კარგი ლიდერობა უსმენს ისე, როგორც ლაპარაკობს. ის ამჩნევს, როდესაც წესები აღარ მუშაობს და ეხმარება საზოგადოებას მათ შეცვლაში. ლიდერობა მხოლოდ პოზიცია არ არის. ეს არის პასუხისმგებლობა, რომ დაიცვას სამართლიანობა და სტაბილურობა.
წესებზე უთანხმოება ნორმალურია. სხვადასხვა ადამიანებს აქვთ სხვადასხვა საჭიროებები და ღირებულებები. ამ განსხვავებების შესახებ საუბარი არის ძლიერი საზოგადოების მშენებლობის ნაწილი. როდესაც ადამიანები სწავლობენ, როგორ უნდა კამათონ შეურაცხყოფის ან მუქარის გარეშე, ისინი პრაქტიკას აკეთებენ უნარებზე, რომელიც იცავს მშვიდობას. დროთა განმავლობაში, საზოგადოებები, რომლებიც წესებზე ღიად საუბრობენ, ხშირად უფრო ადაპტირებად და უფრო სამართლიანები ხდებიან.
წესები და სამართლიანობა სოციალური ცხოვრების უხილავი სტრუქტურებია. როდესაც ისინი კარგად მუშაობენ, ადამიანები თავს უსაფრთხოდ, პატივცემულად და მომავალზე დაგეგმვის შესაძლებლობით გრძნობენ. როდესაც ისინი ვერ ახერხებენ, შიში და კონფლიქტი შეიძლება გაიზარდოს. სწავლა, როგორ იქმნება, იცვლება და აღდგება წესები, ეხმარება ადამიანებს აქტიური მონაწილეები გახდნენ იმ საზოგადოების ფორმირებაში, რომელშიც ცხოვრობენ.
კვიზი 1
- რატომ ქმნიან საზოგადოებები წესებს?
- მოიყვანეთ ერთი მაგალითი წესის, რომელიც იცავს საერთო რესურსებს.
კვიზი 2
- რა არის განსხვავება სამართლიანობასა და ყველას ერთნაირად მოპყრობას შორის?
- მოიყვანეთ ერთი მაგალითი, სადაც სამართლიანობა ნიშნავს უფრო მეტ დახმარებას.
კვიზი 3
- რატომ არის მნიშვნელოვანი, რომ ადამიანები გაიგონ, რატომ არსებობენ წესები?
- რა შეიძლება მოხდეს, როდესაც წესები უსამართლოდ ჩანს?
კვიზი 4
- რა ნიშნავს “აღდგენა” როდესაც წესი ირღვევა?
- მოიყვანეთ ერთი გზა, როგორ შეიძლება ვინმე აღადგინოს ზიანი.
კვიზი 5
- მოიყვანეთ ერთი კარგი ლიდერობის თვისება.
- რატომ არის მნიშვნელოვანი წესებზე ღია განხილვა?